Stypendia i zasiłki szkolne

Ustawa o systemie oświaty przewiduje dwie formy pomocy materialnej dla uczniów. Jedną z tych nich jest pomoc materialna o charakterze motywacyjnym. Ten rodzaj pomocy przewidzianej w ustawie o systemie oświaty jest uzależniony bezpośrednio od wyników w nauce. Ale nie ta forma pomocy  jest przedmiotem niniejszego artykułu.

Ustawa o systemie oświaty przewiduje, że w określonych sytuacjach uczniowie mogą  otrzymać pomoc materialną o charakterze socjalnym w postaci stypendium szkolnego i zasiłku szkolnego. Podstawowym kryterium warunkującym przyznanie któregokolwiek z tych świadczeń jest trudna sytuacja materialna ucznia, przy czym stypendia są przyznawane wtedy, gdy trudna sytuacja materialna ucznia jest stanem względnie trwałym, zaś zasiłki – gdy uczeń znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego.

Celem pomocy materialnej o charakterze socjalnym jest wyrównanie szans edukacyjnych uczniów, słuchaczy i wychowanków, poprawa dostępności kształcenia na wyższych poziomach edukacji dla dzieci i młodzieży ze środowisk niezamożnych. Beneficjentami pomocy materialnej o charakterze socjalnym są uczniowie szkół publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych dla młodzieży i dla dorosłych oraz słuchacze kolegiów pracowników służb społecznych - do czasu ukończenia kształcenia, nie dłużej jednak niż do ukończenia 24. roku życia. Beneficjentami są również wychowankowie publicznych i niepublicznych ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych i uczniowie szkół niepublicznych nieposiadających uprawnień szkół publicznych dla młodzieży i dla dorosłych - do czasu ukończenia realizacji obowiązku nauki.

Kryteria przyznawania stypendiów i zasiłków szkolnych

Sytuację materialną ucznia określa się na podstawie dochodu w jego rodzinie. Od tego dochodu zależy, czy uczniowi zostanie przyznana pomoc o charakterze socjalnym. Przede wszystkim dotyczy to stypendium szkolnego: dochód na osobę w rodzinie ucznia uprawniający do ubiegania się o stypendium szkolne w roku 2018/19 nie może być wyższy niż kwota 514,00 zł. Możliwość uzyskania zasiłku szkolnego nie jest tak ściśle uzależniona od wysokości dochodów. Przejściowa trudna sytuacja materialna rodziny może mieć miejsce niezależnie od wysokości bieżących dochodów w rodzinie. Nawet  w sytuacji, w której dochód ten jest na tyle wysoki, że stanowiłby przeszkodę w uzyskaniu stypendium, możliwe jest otrzymanie zasiłku szkolnego. 

Dodatkowymi kryteriami, które mogą mieć wpływ na pierwszeństwo w uzyskaniu stypendium szkolnego, np. w przypadku, gdy liczba osób spełniających kryterium dochodowe jest większa niż liczba stypendiów do rozdysponowania, są zgodnie z ustawą następujące okoliczności dotyczące rodziny ucznia: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło w niej zdarzenie losowe.

Ustawa nie ogranicza możliwości przyznania stypendium tylko uczniom, którzy legitymują się określonym rodzajem orzeczenia o niepełnosprawności. Takie orzeczenie nie jest warunkiem koniecznym dla ubiegania się o stypendium szkolne, choć w sytuacji ograniczonych środków na ten cel i większej ilości złożonych wniosków może przesądzić o jego przyznaniu.


Uprawnieni do stypendiów i zasiłków szkolnych

Stypendia szkolne i zasiłki szkolne mogą być przyznawane:

  1. uczniom szkół publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych dla młodzieży i dla dorosłych oraz słuchaczom kolegiów pracowników służb społecznych - do czasu ukończenia kształcenia, nie dłużej jednak niż do ukończenia 24. roku życia;
  2. wychowankom publicznych i niepublicznych ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych - do czasu ukończenia realizacji obowiązku nauki;
  3. uczniom szkół niepublicznych nieposiadających uprawnień szkół publicznych dla młodzieży i dla dorosłych - do czasu ukończenia realizacji obowiązku nauki.


Wysokość stypendiów i zasiłków szkolnych 

Wysokość stypendium szkolnego jest uzależniona od wysokości dochodów oraz warunków życia w rodzinie. W roku szkolnym 2018/19 stypendium szkolne winno mieścić się w granicach od 94,40 zł do 236,00 zł miesięczne.
Wysokość zasiłku szkolnego wynosi natomiast jednorazowo maksymalnie pięciokrotność kwoty zasiłku rodzinnego, przysługującego na dziecko w wieku powyżej 5 lat do ukończenia 18 lat, czyli do 620,00 zł. Wysokość zasiłku w konkretnym przypadku jest uzależniona od charakteru zdarzenia losowego uzasadniającego przyznanie pomocy w tej formie.

Formy i okresy wypłacania stypendiów i zasiłków szkolnych

Stypendium szkolne jest przyznawane na okres nie krótszy niż miesiąc i nie dłuższy niż 10 miesięcy w danym roku szkolnym, a w przypadku słuchaczy kolegiów pracowników służb społecznych – na okres nie krótszy niż miesiąc i nie dłuższy niż 9 miesięcy w danym roku szkolnym.
Stypendium może być także udzielane w formie całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych lub pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, np. zakupu podręczników. W przypadku uczniów szkół ponadgimnazjalnych i słuchaczy kolegiów może także polegać na pokryciu kosztów związanych z  nauką poza miejscem zamieszkania.

Zasiłek szkolny jest przyznawany uczniowi niezależnie od wysokości dochodu rodziny, raz lub kilka razy w roku, przy czym każdorazowo jego wysokość jest ograniczona do wymienionej wyżej kwoty 620,00 zł. Pobieranie stypendium szkolnego nie stanowi przeszkody dla uzyskania zasiłku. Podstawowym kryterium w odniesieniu do zasiłku pozostaje bowiem przejściowe znajdowanie się ucznia w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. Takim zdarzeniem losowym może być śmierć rodziców, ciężki wypadek ucznia lub rodzica, nagła lub nieuleczalna choroba ucznia lub rodzica, utrata lub zniszczenie majątku rodziny ucznia, np. wskutek kradzieży, powodzi czy pożaru, utrata dochodu przez rodziców i inne nagłe okoliczności.

Zasiłek szkolny może być przyznany w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym lub w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym.


Procedura przyznawania stypendiów i zasiłków szkolnych (treść wniosku, terminy)

Pomoc materialna dla uczniów o charakterze socjalnym stanowi zadanie własne gminy. Dokładna procedura i szczegółowe rozwiązania prawne dotyczące realizacji tego rodzaju pomocy dla uczniów zamieszkałych na terenie danej gminy, będące doprecyzowaniem unormowań ustawowych, muszą więc znajdować się w gminnym regulaminie pomocy materialnej o charakterze socjalnym, w którym określa się w szczególności:

  1. sposób ustalania wysokości stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin oraz przesłanek dodatkowych przewidzianych ustawą;
  2. formy, w jakich udziela się stypendium szkolnego w zależności od potrzeb uczniów zamieszkałych na terenie gminy;
  3. tryb i sposób udzielania stypendium szkolnego;
  4. tryb i sposób udzielania zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego.


Świadczenia w postaci zasiłków i stypendiów szkolnych przyznaje wójt (burmistrz, prezydent miasta). W praktyce, na zasadzie upoważnienia udzielanego przez radę gminy, do obsługi tych świadczeń, do prowadzenia postępowania w tych sprawach wyznaczani są kierownicy ośrodków pomocy społecznej, a zatem wnioski o przyznanie omawianych świadczeń należy najczęściej kierować do gminnych lub miejskich ośrodków pomocy społecznej. Starając się o stypendium lub zasiłek szkolny warto zapoznać się z regulaminem przyznawania pomocy materialnej w gminie miejsca zamieszkania ucznia, aby wiedzieć, dokładnie dokąd skierować wniosek i jakie konkretnie dokumenty należy załączyć do wniosku.

Ustawa o systemie oświaty określa minimum wymogów formalnych w zakresie procedury w sprawach zasiłków i stypendiów szkolnych. Uprawnionymi do złożenia wniosku o przyznanie zasiłku lub stypendium szkolnego są rodzice ucznia lub sam uczeń, o ile jest pełnoletni. Uprawnionymi do złożenia takiego wniosku w imieniu ucznia są również dyrektor szkoły, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. Zasiłki i stypendia szkolne mogą być również przyznawane uczniowi z urzędu.

Wniosek o przyznanie zasiłku i stypendium powinien zgodnie z ustawą zawierać co najmniej:

  1. imię i nazwisko ucznia i jego rodziców;
  2. miejsce zamieszkania ucznia;
  3. dane uzasadniające przyznanie świadczenia pomocy materialnej, w tym zaświadczenie albo oświadczenie o wysokości dochodów. W w przypadku ubiegania się o stypendium szkolne dla ucznia, którego rodzina korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zamiast zaświadczenia albo oświadczenia o wysokości dochodów przedkłada się zaświadczenie albo oświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej;
  4. pożądaną formę świadczenia pomocy materialnej inną niż forma pieniężna.


Termin składania wniosków o pomoc w formie stypendium szkolnego upływa 15 września na dany rok szkolny, a w przypadku słuchaczy kolegiów pracowników służb społecznych - 15 października. W uzasadnionych przypadkach wniosek o przyznanie stypendium szkolnego może być złożony po upływie terminów. O zasiłek szkolny można się ubiegać nie później niż dwa miesiące od wystąpienia zdarzenia uzasadniającego przyznanie tego zasiłku.

W odniesieniu do uczniów, którzy otrzymują inne stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych, ustawa o systemie oświaty wprowadza ograniczenie sumy takich świadczeń. Taki uczeń w roku szkolnym 2018/19 może otrzymać stypendium szkolne w wysokości, która łącznie z innym stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych nie przekracza kwoty 2600,00 zł, a w przypadku słuchaczy kolegiów pracowników służb społecznych kwoty 2340,00 zł. Nie ma natomiast takiego ograniczenia w odniesieniu do zasiłku szkolnego.

Zespół Prawny Santander Bank Polska S.A


Podstawa prawna:
1.    ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U.2018.1457 tekst jednolity z dnia 31.07.2018 r.)
2.    ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2018.1508 tekst jednolity z dnia 08.08.2018 r.)
3.    ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Dz.U.2017.1952 tekst jednolity z dnia 20.10.2017 r. z późn. zm.)