Niepożądane reakcje poszczepienne (NOP)

Podanie każdego leku może wywołać niepożądane reakcje organizmu – szczepionki, będące preparatami zawierającymi żywe, choć osłabione, lub zabite drobnoustroje, nie są tutaj wyjątkiem. W przypadku szczepionki takie reakcje nazywane są NOP – niepożądane odczyny poszczepienne.
Przed podaniem jakiejkolwiek szczepionki dziecko powinno zostać zbadane przez lekarza, w celu wykluczenia chorób lub innych okoliczności, które należy rozważyć jako ewentualne przeciwwskazania do podania preparatu. Jeśli dziecko było szczepione dodatkowo szczepionkami spoza listy obowiązkowej, tzw. szczepieniami zalecanymi, należy poinformować o tym lekarza.

Po szczepieniu należy obserwować reakcje, zachowanie i samopoczucie dziecka. Wirusy lub bakterie zawarte w szczepionce są osłabione lub martwe – w związku z tym nie mogą wywołać choroby. Czasem jednak podanie szczepionki powoduje u dziecka objawy poszczepienne. Najczęściej spotykanymi są: ogólne osłabienie, spadek apetytu, bóle mięśni, płaczliwość i gorączka – nie wyższa niż 38,5 stopnia C. Taki stan może potrwać nawet 2-3 dni. Nie jest to powód do niepokoju. Dziecko wkrótce wróci do pełni sił.

Często spotyka się również miejscową reakcję na szczepienie w miejscu wkłucia igły (występuje przede wszystkim po szczepionce DTP). Jest nią zaczerwienienie i obrzęk wokół wkłucia, oraz ból kończyny, w którą podano szczepionkę. Na ten bolesny rumień, w celu ulżenia dziecku w przykrych dolegliwościach, można zastosować okład z gazy zanurzonej w roztworze sody oczyszczonej.

O każdej reakcji dziecka na szczepienie należy poinformować lekarza. W przypadku powyższych, lekkich odczynów poszczepiennych można to zrobić na następnej wizycie kontrolnej. Są jednak poważne reakcje poszczepienne, które powinny skłonić do natychmiastowego kontaktu z lekarzem.

Należą do nich:


Występujące do pół godziny po szczepieniu, świadczące o silnej, natychmiastowej reakcji alergicznej na podany preparat:
  • trudności w oddychaniu
  • zaczerwienie skóry na całym ciele
  • omdlenie
  • bąble pokrzywkowe
  • zaburzenia przytomności.
Występujące w ciągu kilku dni po podaniu preparatu:
  • wysoka gorączka (powyżej 40 stopni C w ciągu 2 dni po szczepieniu)
  • nieutulony, gwałtowny płacz, trwający ponad 3 godziny, w ciągu 2 dni po szczepieniu
  • drgawki (w ciągu 2 dni po szczepieniu)
  • zmniejszone napięcie mięśni, zaburzenia przytomności, bladość skóry (w ciągu 2 dni po szczepieniu)
  • po podaniu szczepionki doustnej – krew w stolcu, wymioty żółcią (w ciągu 7 dni od podania szczepionki).

Ze względu na możliwość wystąpienia gwałtownej reakcji uczuleniowej, zalecane jest pozostanie w pobliżu gabinetu lekarskiego przez pół godziny po wykonaniu szczepienia. Potem całkowicie wystarczy obserwacja zachowania i stanu dziecka przez rodziców w domu przez kilka dni po szczepieniu.

Ciężkie NOP występują rzadko. W przypadku wszystkich obecnie stosowanych szczepionek ryzyko wystąpienia ciężkiego odczynu jest ponadto znacznie mniejsze niż ryzyko i skutki zachorowania na chorobę zakaźną, przed którą chroni szczepionka.

oprac. DA