Zapalenie płuc

Diagnoza pediatry „zapalenie płuc” stawia rodzicom włosy na głowie. I tym bardziej przestraszeni, im młodsze jest nasze dziecko. Powody wystąpienia zapalenia płuc mogą być różne i najczęściej zależą od wieku dziecka. Zapalenie płuc u dziecka jest zawsze sprawą poważną i niosącą ryzyko powikłań, dlatego też mały pacjent powinien być pod kontrolą lekarza. Jakie są najczęstsze przyczyny i objawy zapalenia płuc?

Przede wszystkim musimy pamiętać, że niezależnie od przyczyn zapalenia płuc, nie wolno go lekceważyć. Dzieci zapadają na zapalenie płuc częściej niż osoby dorosłe. Powodem jest niewykształcona jeszcze do końca i słaba odporność, a także częsty kontakt z wirusami i bakteriami, które mogą wywoływać tę chorobę, np. w przedszkolu i żłobku.

Co wywołuje zapalenie płuc u dzieci?


U noworodków oraz niemowląt do 4. miesiąca życia powodem wystąpienia zapalenia płuc są najczęściej bakterie – paciorkowce, pnemokoki i gronkowce – oraz drobnoustroje, które przedostały się do układu oddechowego dziecka z dróg rodnych matki podczas porodu. Powód zapalenia płuc u najmłodszych niemowląt może być też mechaniczny – drobinki posiłku dostają się do układu oddechowego dziecka przy silnym zakrztuszeniu podczas jedzenia i to ich obecność powoduje stan zapalny.

U dzieci pomiędzy 4. miesiącem a 4. rokiem życia przyczyną zapaleń płuc są najczęściej infekcje wirusowe. Najczęstszym sprawcą jest tutaj wirus RSV. Powyżej 5. roku życia charakterystyczne są zapalenia płuc o podłożu bakteryjnym. Czasem zapalenie płuc o etiologii wirusowej przechodzi w zapalenie o podłożu bakteryjnym.

Objawy


Zapalenie płuc spowodowane przez wirusy jest najczęściej niełatwe do rozpoznania i przysparza lekarzom trudności. Często rozwija się na podłożu innej infekcji wirusowej i dopiero zdjęcie rengenowskie pozwala postawić pewną diagnozę, że mamy tu do czynienia z zapaleniem płuc. Jednak są pewne objawy, które powinny skłonić rodziców do konsultacji stanu dziecka z lekarzem.

Należą do nich:

  • gorączka,
  • brak apetytu,
  • apatia,
  • suchy kaszel.

W przypadku zapalenia płuc o podłożu bakteryjnym, postawienie diagnozy jest najczęściej łatwiejsze. Po pierwsze, przy osłuchiwaniu słychać charakterystyczne szmery. Czasem są one na tyle mocno wyczuwalne, że lekarz może stwierdzić, czy zapalenie jest jedno- czy obustronne (może jednak mimo wszystko zlecić wykonanie zdjęcia RTG, w celu oceny stany nasilenia zakażenia). Po drugie, objawy tego rodzaju zapalenia są bardziej wyraźne i na tyle niepokojące, że skłaniają rodziców do szybkiego kontaktu z lekarzem.

Należą do nich:

  • wysoka, powyżej 38 stopni C (często sięgająca 40 stopni), pojawiająca się nagle gorączka,
  • towarzyszące gorączce dreszcze,
  • obfite poty,
  • kaszel początkowo suchy, potem mokry.

Ponadto, zarówno przy wirusowym, jak i bakteryjnym zapaleniu płuc mogą wystąpić:

  • osłabienie i apatia
  • sygnalizowanie przez dziecko bólu w klatce piersiowej
  • duszność
  • instynktowne przyjmowanie przez dziecko pozycji, w których łatwiej mu oddychać (głowa wyżej niż klatka piersiowa, w przypadku jednostronnego zapalenia płuc kładzenie się na boku i „kulenie się”z kolanami podciągniętymi pod brodę).

Leczenie

W przypadku niemowląt do 1. roku życia najczęściej konieczna jest hospitalizacja. Pobyt w szpitalu pozwala na bieżące monitorowanie stanu zdrowia podczas podawania leków, a także na podowanie ich drogą dożylną, która jest pewniejsza i daje szybsze efekty. W przypadku problemów z oddychaniem szpital dysponuje też odpowiednią aparaturą. Starsze dzieci na ogół można leczyć w domu. Jednak niezależnie od wieku dziecka i etiologii zapalenia, hospitalizacja może się okazać konieczna jeśli choroba ma ciężki przebieg, dziecko jest bardzo osłabione, ma poważne trudności z oddychaniem i jego stan ogólny jest zły.

Leczenie wirusowego zapalenia płuc najczęściej polega głównie na łagodzeniu przykrych objawów choroby. Stosuje się leki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe i przeciwzapalne, a także łagodzące kaszel. Jeśli zapalenie płuc o podłożu wiruswym zostanie zdiagnozowane na początku trwania infekcji i lekarz zdecyduje, że będzie to zasadne, może zapisać dziecku nowoczedne leki przeciwwirusowe.

Przy bakteryjnym zapaleniu płuc najczęściej konieczna jest terapia antybiotykami. Najczęściej stosowaną strategią jest podanie na początku preparatu działającego na wiele szczepów bakterii, a w przypadku braku poprawy, zlecenie wykonania posiewu śliny z antybiogramem, który pozwoli dobrać odpowiedni i najbardziej skuteczny lek.

Pamiętajmy, aby choremu dziecku zapewnić spokój. Najlepiej, jeśli będzie ono odpoczywać w pozycji półleżącej, która ułatwi mu oddychanie. Należy dziecku często podawać napoje, aby się nie odwodniło. Ze względu na brak apetytu, przez czas choroby najlepiej podawać lekkostrawne posiłki w małych porcjach. Zmieniajmy często pościel – dziecko podczas zapalenia płuc mocno się poci – i dbajmy o odpowiednią temperaturę (ok. 20 stopni C) i nawilżenie pomieszczenia, w którym dziecko przebywa. Wietrzmy też pokój – nagromadzony kurz podrażnia drogi oddechowe. W przypadku małych dzieci korzystne są częste zmiany pozycji ciała, np. noszenie na rękach w różnych pozycjach.

oprac. DA