Sporty śnieżne osób niepełnosprawnych – zdrowie, zabawa i dużo więcej!

W powszechnej, ale błędnej opinii, sporty zimowe są zarezerwowane dla osób zdrowych i w pełni sprawnych. Jednak zastosowanie specjalistycznego, indywidualnie dostosowanego sprzętu narciarskiego, właściwy dobór stoku i wyciągu, a nade wszystko udział specjalnie przeszkolonego instruktora pozwalają cieszyć się białym szaleństwem także osobom z rozmaitymi niepełnosprawnościami.

Początków uprawniania sportów śnieżnych przez osoby niepełnosprawne należy szukać w Ameryce. Po zakończeniu wojny w Wietnamie wielu żołnierzy powracających z pola walki ze względu na poniesione obrażenia było niezdolnych do kontynuacji służby w armii. Stanowiło to poważny problem, gdyż młodzi weterani wojenni tracili pracę, a w tamtych czasach nie mieli zbyt wielu perspektyw. Wielu z popadło w depresję i różnego rodzaju uzależnienia. Sytuację mogło poprawić jedynie pojawienie się nowej aktywności, połączonej z emocjami i wydzielaniem adrenaliny, wywołującej pozytywne wrażenia. Pojawiło narciarstwo jako nowa metoda rehabilitacji.

Od tamtego czasu narciarstwo ewoluowało i wiele się zmieniło. Dziś w sportach śnieżnych osób niepełnosprawnych wyróżniamy:

  • narciarstwo biegowe – w zależności od rodzaju oraz stopnia niepełnosprawności narciarze poruszają się w pozycji stojącej lub siedzącej (przy użyciu specjalnych ‘sanek’ biegowych – sitski)
  • narciarstwo zjazdowe – narciarze poruszają się w pozycji stojącej lub siedzącej (zależnie od rodzaju i stopnia ich niepełnosprawności). Jest to najbardziej rozwinięta i najchętniej uprawiana przez osoby niepełnosprawne dyscyplina sportów śnieżnych. Liczne modyfikacje sprzętu i technik sprawiają, że narciarstwo zjazdowe może uprawiać każda osoba niepełnosprawna, bez względu na rodzaj i stopień niepełnosprawności, także osoby po amputacjach, z uszkodzonym rdzeniem kręgowym, uszkodzeniami mózgu, osoby niewidome i niedowidzące, chorzy na dziecięce porażenie mózgowe, autyzm, zespół Downa. Osoby jeżdżące w pozycji stojącej poruszają się samodzielnie lub z asekuracją, przy pomocy lub bez pomocy dodatkowych akcesoriów, takich jak kulonarty, taśmy, połączenie dziobów nart. Narciarze poruszający się w pozycji siedzącej korzystają z „nart siedzących” – „sitski”.  Obecnie na rynku mamy różne modele „sitski” (np.: mono-ski, biski, kartski, tandemski), które dobierane są indywidualnie dla osoby niepełnosprawnej (z uwzględnieniem, rodzaju niepełnosprawności,  wieku, stopnia zaawansowania itd.).          
  • snowboard – w ciągu ostatnich kilku lat daje się zauważyć stopniowy wzrost zainteresowaniem tą dyscypliną wśród osób niepełnosprawnych. Niestety, jazda na snowboardzie niesie ze sobą szereg ograniczeń i stosunkowo niewiele osób niepełnosprawnych (głównie niewidomi i niedowidzący, po amputacji kończyn górnych czy amputacji kończyn dolnych poniżej stawu kolanowego) jest w stanie zjeżdżać na „desce”.
Nasuwa się pytanie, czy uprawianie sportów śnieżnych przez osoby niepełnosprawne jest dobrą zabawą? Czy jest zdrowe? Oczywiście, że tak! Uprawianie sportów śnieżnych przez osoby niepełnosprawne jest wręcz bardziej pożądane niż przez pełnosprawnych narciarzy. Udział w jakiejkolwiek z dyscyplin sportów śnieżnych ma pozytywny wpływ na zdrowie, zwłaszcza osób niepełnosprawnych. Rewelacyjnie wspomaga fizjoterapię, a w wielu przypadkach całkowicie ją zastępuje. Wśród korzyści płynących z uprawiania sportów śnieżnych przez osoby niepełnosprawne wymienić należy zwiększenie siły mięśni i poprawę koordynację, co w życiu codziennym osoby niepełnosprawnej równa się wzrostowi samodzielności, tak istotnej w codziennych czynnościach (np. przesiadanie się z wózka inwalidzkiego do samochodu czy pokonywanie podjazdów). Narciarstwo poprawia równowagę, rozwija propriocepcję oraz angażuje mięśnie głębokie. Poprawia wydolność organizmu – wysiłek fizyczny podejmowany jest w warunkach górskich przy zmniejszonej ilości tlenu w powietrzu. Poprawia naturalne funkcjonowanie organizmu osoby niepełnosprawnej (perystaltykę jelit, trawienie, redukuje bóle fantomowe, ułatwia kontrolę prawidłowej wagi ciała).

Równie ważnym elementem jest pozytywny wpływ sportu na stan psychiczny. Wydzielanie endorfin sprzyja powstawaniu pozytywnych emocji, występuje zwiększony poziom adrenaliny. Narciarstwo może uprawiać cała rodzina, a zatem jest to aktywność tylko pozornie zastrzeżona dla zdrowych jej członków. Wspólne uprawianie sportów zimowych poprawia relacje w obrębie rodziny i przynosi radość. Osoba niepełnosprawna zyskuje poczucie sprawstwa i zaczyna bardziej w siebie wierzyć. Wiele z tych zmian ma charakter długoterminowy i występuje również poza stokiem przenosząc się do życia codziennego.

Nasuwa się jednakże bardzo ważnym pytanie: czy narciarstwo osób niepełnosprawnych jest bezpieczne? Odpowiedź jest twierdząca, pod warunkiem przestrzegania podstawowych reguł, takich jak stosowanie odpowiedniego ubioru uwzględniającego warunki pogodowe, stosowanie odpowiednio dobranego, indywidualnie dopasowanego sprzętu, właściwy dobór stoków narciarskich i wyciągów zależnie od umiejętności i niepełnosprawności danego narciarza, a także udział specjalnie wyszkolonego, doświadczonego instruktora.
Uprawianie narciarstwa przez osoby niepełnosprawne z całą pewnością pozytywnie zmienia ich życie oraz życie ich bliskich. Jest to dla nich dobra zabawa, której towarzyszy poprawa sprawności i stanu zdrowia.

Dominik Jonas, fizjoterapeuta i instruktor Active Therapy
www.activetherapy.eu
Zdjęcia: archiwum autora