Sroczka kaszkę warzyła. Zabawy paluszkowe

Chyba nie ma żadnego dziecka, które na jakimś etapie swojego życia nie bawiło się w zabawy paluszkowe. „Sroczka kaszkę warzyła”, „Idzie rak nieborak” i inne zabawy, w których krótkie wierszyki ilustrowane są gestami i ruchem rąk towarzyszą nam od pokoleń. Bawili się w nie nasi dziadkowie i babcie – a teraz my pokazujemy je naszym dzieciom. To doskonałe zabawy na długą podróż i na jesienne dni, kiedy nie można wyjść na dwór. Zabawy, które przyniosą dziecku i dorosłym wiele radości, a bawiąc, będą jednocześnie uczyły - precyzji ruchów, manipulowania własnymi rękami, wyczucia rytmu.

Zabawy paluszkowe nadają się nawet dla najmłodszych, kilkumiesięcznych dzieci. W końcu kilkumiesięczne dziecko samorzutnie bawi się własnymi paluszkami, obserwuje ich ruchy i śmieje się. Na tym etapie rozwoju dziecko oczywiście nie nauczy się wierszyków – ale będzie zafascynowane mówiącym rytmicznie dorosłym i gestami ożywiającymi słowa. Przy zabawie z najmniejszymi dziećmi serie ruchów trzeba powtarzać wiele razy i nie wprowadzać więcej niż jednej zabawy na jeden raz.

Zabawy te cieszą dzieci z wielu przyczyn. I małe, i większe dzieci interesują się wszystkim, co się porusza. W zabawach paluszkowych fascynuje je splecenie ruchów i rytmu, różnych ich połączeń i zmian w nasileniu. Dla najmłodszych  niemowląt nie jest to jeszcze właściwie zabawa z dorosłym. To początkowo zabawa dorosłych przy dziecku i przyciąganie jego uwagi w kierunku zabawy i możliwości, jakie daje ruch własnych dłoni i bezpośrednie manipulacje nimi. Kilka miesięcy potem dziecko nauczy się naśladować – najpierw ruchy, a potem rytm słów, nie rozumiejąc jeszcze ich znaczenia. Dopiero na końcu dziecko zacznie interesować treścią wierszyków.

Zabawy paluszkowe, poza radością przebywania z rodzicami i poczuciem ich bliskości, także uczą. Poprzez systematyczne zabawy paluszkami kształtują umiejętność wykonywania prostych i coraz bardziej skomplikowanych ruchów. Jednocześnie dziecko stopniowo zaczyna się orientować, że poszczególne ruchy palców mogą symbolizować różne czynności, a konkretny palec jakąś fikcyjną postać. Palce grają w tych zabawach różne role i są dla dziecka pierwszymi aktorami w jego pierwszym teatrze.

Znaczna część przedstawionych poniżej zabaw jest tradycyjna i znana w całej Polsce, często pod różnymi wersjami.

Sroczka

Sroczka kaszkę warzyła     [kręcimy palcem wewnątrz dłoni dziecka]
dzieci swoje karmiła
Temu dała na łyżeczce    [dotykamy kolejno palców dziecka, od najmniejszego]
Temu dała na miseczce
Temu dała na spodeczku
Temu dała w kubeczku
A dla tego nic nie miała
    [dotykamy kciuka]
Frrrrr! Po więcej poleciała    [„odlatujemy” w bok swoją dłonią, poruszając palcami]

Myszka

Idzie myszka do braciszka.     [„idziemy” w stronę dłoni dziecka palcami wskazującym i środkowym]
Tu wskoczyła    [chowamy palec wskazujący do rękawa dziecka]
Tu się skryła!    [odchylamy lekko kołnierzyk ubranka dziecka]

Gdzie byłaś myszko?


Myszko, gdzie byłaś?     [przy każdym wersie głaskamy dłoń dziecka]
W sklepie.
Coś robiła?
Mleczko piła.
A mnie nic nie zostawiłaś?
    [leciutko klepiemy dłoń dziecka]

Rak nieborak

Idzie rak nieborak    [„idziemy” po ręce dziecka palcami wskazującym i środkowym]
czasem naprzód,
czasem wspak
    [zmieniamy kierunek ruchu]
Jak uszczypnie – będzie znak! [delikatnie szczypiemy rączkę dziecka]

Czapla

Chodziła tu czapla     [„idziemy” po ręce dziecka palcami wskazującym i środkowym]
na wysokich nogach.
Chodziła po desce...
Chodziła po desce...
Opowiadać ci jeszcze?
    [zatrzymujemy ruch, zaginamy palec wskazujący do wewnątrz na podobieństwo stojącej czapli]

Dwa Michały

Tańcowały dwa Michały     [pokazujemy dziecku dwa palce – wskazujący i kciuk, resztę palców zaginamy do wewnątrz]
Jeden duży     [pokazujemy dziecku palec wskazujący, resztę palców zaginamy do wewnątrz]
drugi mały.     [pokazujemy dziecku kciuk, resztę palców zaginamy do wewnątrz]
Jak ten duży zaczął krążyć     [kręcimy w powietrzu kółka palcem wskazującym i kciukiem]
to ten mały nie mógł zdążyć.

Rodzina

Ten pierwszy – to nasz dziadziuś.    [pokazujemy dziecku kciuk, resztę palców odginamy do wnętrza dłoni]
A obok – babunia.     [pokazujemy dziecku palec wskazujący, resztę palców odginamy do wnętrza dłoni].
Największy – to tatuś.     [pokazujemy dziecku palec środkowy, resztę palców odginamy do wnętrza dłoni]
A przy nim – mamunia.     [pokazujemy dziecku palec serdeczny, resztę palców odginamy do wnętrza dłoni]
A to ja, dziecinka mała!     [pokazujemy dziecku całą dłoń, poruszając najmniejszym palcem]
A to moja rączka cała!    [poruszamy wszystkimi palcami]

Stuk puk

Stuk, puk, w okieneczko     [pukamy w powietrze kciukiem, tak jak się puka w drzwi]
Otwórz, panieneczko,
bo na dworze sroga zima,
nigdzie i ziarneczka nie ma.

I ptaszynie otworzyli    [składamy obie dłonie wnętrzem przegubów i je otwieramy na zewnątrz]
Nakarmili    [palcem wskazującym i kciukiem wykonujemy gest sypania]
Napoili    [składamy dłoń, tak aby utworzyła miseczkę]
A ptaszyna wdzięczna za to
śpiewała im całe lato 
    [palce mały, środkowy i serdeczny podwijamy do wnętrza dłoni, z kciuka i wskazującego tworzymy „dzióbek”, który otwieramy i zamykamy]

Huśtawka

Buju, buju, hosia, hosia
Z misiem huśta się Małgosia.
Wszystko buja, miga ładnie.
Misiu, trzymaj się, bo spadniesz!  
 [dłonie ze ściągniętymi razem palcami stykamy czubkami palców i bujamy nimi w górę i w dół]

Buju, buju, buj, na desce!
Na dół, w górę, wyżej jeszcze!
Hola, hola, co się dzieje!
Łapać, trzymać, miś się chwieje!
    [bujamy coraz szybciej i zatrzymujemy ruch nagle przy ostatnim wersie, unosząc w górę palce wskazujące].

Śnieżki


Utoczymy sobie kule śnieżne, białe  
 [wykonujemy takie gesty, jakbyśmy lepili śnieżki]
do rzucania doskonałe!     [obydwiema dłońmi wykonujemy gest podrzucania w górę]

Kąpiel

Kąpu, kąpu, synku, w wanience     [ściągamy palce razem i składamy dłoń w taki sposób, aby przypominała wanienkę]
Umyj buzię, główkę, ręce    [wyliczamy na palcach trzy części ciała do umycia]
Szuru, szuru, synku, ręcznikiem, teraz jesteś już czystym chłopczykiem.    [pocieramy palec wskazujący dziecka swoimi dwoma palcami]
Teraz założymy koszulę,    [dwoma palcami na palcu wskazującym dziecka pokazujemy gest naciągania koszuli]
Jeszcze cię pocałuję    [dotykamy palcem wskazującym swoich ust lub ust dziecka]
i przytulę.     [obejmujemy palec wskazujący dziecka całą swoją dłonią].

Dzwony

Dzwoni wielki, duży dzwon:
bum... bum... bum.
..    [poruszamy w prawo i lewo rytmicznie całą ręką]
Dzwoni dzwonek:
dzyń, dzyń, dzyń 
   [ poruszamy w prawo i lewo rytmicznie dłonią]
I malutkie dzwoneczki dzwonią:
dzyń-dzyliń, dzyń-dzyliń!  
 [przebieramy palcami w przód i w tył]

Kominiarz

Idzie kominiarz po drabinie     [składamy dłonie razem w taki sposób, aby stykały się zewnętrznymi stronami. Zaplatamy kolejno razem małe palce, serdeczne, środkowe i wskazujące, ilustrując wspinanie się po drabinie]
Fiku miku! Już w kominie!    [przekręcamy dłonie do siebie, aby kciuk jednej dłoni wyglądał z kółka utworzonego przez kciuk i palec wskazujący drugiej dłoni]

oprac. Dagmara Adwentowska