Probiotyki – dobre bakterie

O wspomagającej procesy trawienne i ochronnej roli probiotyków słyszymy bardzo często – w każdym bloku reklamowym w telewizji chociażby. Czym są probiotyki, jaka jest konkretnie ich funkcja probiotyków, kiedy suplementować nimi dietę? I czym różnią się od prebiotyków?

Pacjent usłyszawszy zalecenie lekarze, że ma spożywać produkty z bakteriami, może się poczuć zagubiony. Jak to – przecież bakterie są szkodliwe! Jednak nie wszystkie. Istnieje wiele szczepów bakterii, wśród których najbardziej znaną jest pałeczka kwasu mlekowego (Lactobacillus), których działanie ma charakter dobroczynny. Co więcej – bez niej niemożliwy jest poprawny proces trawienia pokarmów.

Wg definicji WHO probiotyki (pro bios – dla życia) to „żywe drobnoustroje, które podane w odpowiedniej ilości wywierają korzystny wpływ na zdrowie gospodarza”. Probiotyki to zatem wyselekcjonowane szczepy bakterii i drożdży, których zadaniem jest utrzymywanie właściwej flory jelitowej i stymulacja procesów trawiennych.

Pierwszy kontakt

Niezwykle ważny dla dziecka jest pierwszy kontakt z bakteriami. Kiedy noworodek przychodzi na świat, jego układ pokarmowy jest jałowy. Bakterie zasiedlają go jednak natychmiast – dlatego jako rodzice powinniśmy dołożyć starań, aby było wśród nich możliwie dużo pożytecznych bakterii probiotycznych, a jak najmniej szkodliwych chorobotwórczych
.

Ważny jest tutaj pierwszy kontakt matki z dzieckiem, ponieważ to skóra matki jest dla noworodka źródłem dobroczynnej flory bakteryjnej. Pierwsze bakterie probiotyczne dostają się do organizmu dziecka podczas porodu naturalnego. Zaraz po narodzinach powinniśmy – jeśli tylko stan zdrowia dziecka i matki na to pozwala – położyć noworodka na brzuchu i przystawić do piersi. W polskich szpitalach często uniemożliwia się kontakt „skóra do skóry” po porodach drogą cesarskiego cięcia, podczas gdy na oddziałach porodowych w państwach zachodnich przykłada się już do tego ogromną wagę. Jeśli stan matki lub dziecka nie wiąże się z koniecznością natychmiastowej interwencji medycznej, poprośmy personel o umożliwienie takiego kontaktu. Jeszcze przy przygotowaniach do operacji zaznaczmy, że mamy takie życzenie – niektóre z podawanych przy cięciu cesarskim środków wykluczają szybkie przystawienie do piersi. Poprośmy położną o pomoc i podtrzymanie noworodka. Jeśli personel nie spełni naszego życzenia, lub jeśli stan dziecka lub matki wymusi przełożenie pierwszego kontaktu z noworodkiem, postarajmy się doprowadzić do niego tak szybko, jak to tylko będzie możliwe.

Gdy noworodek wtula się w brzuch matki i dotyka ustami jej skóry, do jego organizmu dostaje się pierwsza dawka tak potrzebnych bakterii probiotycznych. W późniejszym czasie budowaniu właściwej flory jelitowej bardzo sprzyja karmienie piersią. Mleko matki nie zawiera co prawda samych probiotyków – jednak są w nim obecne prebiotyki. Są one bazą, rodzajem pożywki, która pozwala na zasiedlenie i rozwój kultur bakterii probiotycznych w układzie pokarmowym.

Jeśli decydujemy się na karmienie noworodka gotowymi mieszankami, wybierzmy takie, które są wzbogacone o probiotyki i prebiotyki. Będzie to szczególnie wskazane dla dzieci z problemami trawiennymi lub o osłabionej odporności.

Probiotyki w diecie dziecka

W diecie starszych dzieci warto uwzględnić produkty zawierające probiotyki i prebiotyki. Są to jogurty, kefiry, i inne przetwory z mleka fermentowanego, bogate w żywe kultury bakterii, które działają dobroczynnie na układ pokarmowy. Ważne jest, aby produkty zawierające probiotyki i prebiotyki przechowywać w lodówce, a podczas przygotowywania unikać wysokiej temperatury, na którą bakterie te są bardzo wrażliwe. Właściwa temperatura przygotowywania produktów z probiotykami to ok. 37 stopni C (temperatura ludzkiego ciała). W lodówce przechowujemy również gotowe apteczne preparaty z probiotykami.
Probiotyków nie można przedawkować – ewentualny nadmiar zostanie usunięty z organizmu.

Preparaty probiotyczne


Może się zdarzyć, że lekarz zaleci naszemu dziecku zażywanie gotowych preparatów z probiotykami. Najczęściej dzieje się tak przy terapii antybiotykami, które zwalczając bakterie chorobotwórcze, nie omijają też prawidłowej flory jelitowej. Aby ją odbudować, należy zastosować gotowy preparat zawierający probiotyki.

Pamiętajmy, aby w takich przypadkach stosować konkretny preparat, przepisany przez lekarza – nie sięgajmy po ten, który np. został nam w lodówce po poprzedniej chorobie dziecka. Istnieje wiele szczepów bakterii probiotycznych, i różne preparaty zawierają różne probiotyki. Ważne jest, aby postępować w takich sytuacjach zgodnie z zaleceniami lekarza pediatry.

Niektóre szczepy bakterii probiotycznych:

  • Lactobacillus rhamnosus. Zalecane jest  kobietom w ciąży na 4 tygodnie przed porodem, a następnie przez 6 miesięcy u noworodka. Może zminimalizować ryzyko wystąpienia alergii  - atopowego zapalenia skóry i alergii na mleko krowie.
  • Lactobacillus casei ssp. rhamnosus (Lactobacillus GG). Stosowany u dzieci w ostrych biegunkach rotawirusowych, poantybiotykowych, podróżnych i  wywołanych zakażeniem Clostridium difficile. Ma działanie antynowotworowe i ochronne w alergii atopowej, działa łagodząco w chorobie Leśniowskiego-Crohna i colitis ulcerosa.
  • Lactobacillus casei ssp Shirota. Zalecany do skrócenia czasu trwania i złagodzenia objawów biegunek rotawirusowych u dzieci.
  • Lactobacillus casei DN-114 001.  Buduje naturalne mechanizmy obronne organizmu, zalecany przy biegunkach u dzieci.
  • Lactobacillus plantarum. Zalecane przy nieswoistych zapaleniach jelit , biegunkach infekcyjnych, stanach zapalnych przewodu pokarmowego. L. plantarum hamuje namnażanie innych bakterii, ponadto pełni funkcję regulującą wydzielanie śluzu w przewodzie pokarmowym, ukrwienia i perystaltyki jelit oraz stymulującą jelitowy układ immunologiczny.

Wpływ probiotyków na zdrowie

Jak do tej pory, naukowcy udowodnili wpływ probiotyków na następujące funkcje i procesy życiowe:

  • Zapobieganie zakażeniom jelitowym. Probiotyki hamują rozwój bakterii i innych mikroorganizmów chorobotwórczych dzięki wytwarzanym przez nie kwasom organicznym i obniżeniem za ich udziałem pH do zakresu nieprzyjaznego dla bakterii chorobotwórczych i wirusów. Stąd też ich funkcja wspomagająca leczenia przy biegunkach wirusowych i wywołanych zakażeniem bakteriami.
  • Poprawa funkcjonowania układu pokarmowego przy zaburzeniach flory jelitowej, wywołanych np. antybiotykoterapią.
  • Złagodzenie objawów nietolerancji laktozy. Podawanie probiotyków zmniejsza problemy żołądkowo-jelitowe związane z nagromadzenie w organizmie laktozy, która nie może zostać zmetabolizowana, gdyż wytwarzają one rozkładający ten cukier ezym β-galaktozydazę.
  • Wpływ antykancerogenny na raka jelita grubego. Dzięki temu, że probiotyki ograniczają rozwój bakterii produkujących enzymy prokancerogenne, mogą mieć wpływ antykancerogenny. Jednak mechanizm tego działania u ludzi nie jest jeszcze do końca jasny i podlega dalszym badaniom.
  • Niektóre szczepy Lactobacillus acidophilus mogą obniżać poziom cholesterolu we krwi.
  • Probiotyki są stosowane pomocniczo w grzybiczych i bakteryjnych infekcjach układu moczowo-płciowego.

oprac. Dagmara Adwentowska