Idea projektowania uniwersalnego

"Obsługa osób niepełnosprawnych – schodami na trzecie piętro. Obsługa cudzoziemców – proszę złożyć w recepcji formularz w języku urzędowym". To fragment ponurego żartu, jaki kilka lat temu krążył po internecie. To przedstawienie – mocno przerysowane – rzeczywistości w budynkach użyteczności publicznej i poziomu zrozumienia dla trudności, z jakimi borykają się inni – nie tak sprawni, nieznający języka. Ale także starsi, niedowidzący, niesłyszący, pozbawieni możliwości zostawienia pod opieką osób od nich zależnych. Po prostu – inni, o odmiennych potrzebach i problemach. Na szczęście, ta rzeczywistość odmienia się na lepsze.

Wyjściem naprzeciw potrzebom wszystkich osób jest Uniwersalne Projektowanie, które wyłoniło się z nieco wcześniejszej koncepcji usuwania barier i szerszej dostępności do przestrzeni i produktów. To nowoczesny trend w projektowaniu, polegający na kształtowaniu i myśleniu o przestrzeni w sensie jak najszerszego kręgu odbiorców, zastrzegając, że nie da się zaprojektować przestrzeni dla wszystkich. Należy jednak urządzić ją tak, by była przyjazna dla maksymalnej liczby osób. Służą w tym celu badania potrzeb odbiorców przed rozpoczęciem tworzenia projektu. Projektowanie uniwersalne to filozofia takiego tworzenia otoczenia i obiektów, by mogły być one użyte przez wszystkich ludzi, w możliwie szerokim zakresie, bez potrzeby adaptacji lub specjalnego projektowania.

Koncepcja projektowania uniwersalnego została stworzona przez amerykańskiego architekta Ronalda Mace'a, który opisał sposób projektowania produktów i przestrzeni, aby przy zachowaniu walorów estetycznych były one maksymalnie użyteczne dla wszystkich odbiorców, niezależnie od ich płci, wieku czy stopnia sprawności. Jednak za prawdziwego pioniera idei projektowania "przez ludzi dla ludzi" uważa się Selwyna Goldsmitha. Jego publikacja "Projektowanie dla osób niepełnosprawnych" (1963 r.) położyło fundamenty pod koncepcję swobodnego dostępu osób niepełnosprawnych do przestrzeni publicznej. Jego najbardziej znanym wkładem w projektowanie uniwersalne są podjazdy dla wózków – obecnie standardowy element przystosowania budynków.

Siedem zasad Projektowania Uniwersalnego, stworzonych w Centrum Universal Design w North Carolina State University i przyjętych na świecie jako standard:

  •      Identyczne zastosowanie
  •      Elastyczność użycia
  •      Prosta i intuicyjna obsługa
  •      Zauważalna informacja
  •      Tolerancja dla błędów
  •      Niski poziom wysiłku fizycznego
  •      Wymiary i przestrzeń dostępna


Jest wiele branż, w których przystosowanie przestrzeni stoi na bardzo wysokim poziomie, wciąż jednak istnieją takie, w których idei tej nie przyjęto choćby częściowo. Ze względu na wydłużenie średniego czasu życia oraz możliwości nowoczesnej medycyny, dzięki której możliwe staje się ratowanie życia po nawet bardzo poważnych urazach wzrasta konieczność takiego projektowana przestrzeni, aby mogły z niej korzystać osoby dotknięte różnymi dysfunkcjami.

Pamiętajmy, że choć idea projektowania uniwersalnego wyszła z architektury, odnosi się obecnie nie tylko do budynków. Obejmuje szerokie spektrum idei – produkty codziennego użytku, oprogramowanie czy strony internetowe. W nich także obowiązuje idea konstrukcji bez barier.


oprac. Dagmara Adwentowska

Projekt "Wrocław - miasto przyjazne dzieciom niepełnosprawnym" jest współfinansowany przez Gminę Wrocław ze środków PFRON