Projektowanie uniwersalne

Jaki budynek można nazwać przystosowanym do potrzeb osób niepełnosprawnych? Czym jest projektowanie uniwersalne?

Idea projektowania uniwersalnego

"Obsługa osób niepełnosprawnych – schodami na trzecie piętro. Obsługa cudzoziemców – proszę złożyć w recepcji formularz w języku urzędowym". To fragment ponurego żartu, jaki kilka lat temu krążył po internecie. To przedstawienie – mocno przerysowane – rzeczywistości w budynkach użyteczności publicznej i poziomu zrozumienia dla trudności, z jakimi borykają się inni – nie tak sprawni, nieznający języka. Ale także starsi, niedowidzący, niesłyszący, pozbawieni możliwości zostawienia pod opieką osób od nich zależnych. Po prostu – inni, o odmiennych potrzebach i problemach. Na szczęście, ta rzeczywistość odmienia się na lepsze.

Wyjściem naprzeciw potrzebom wszystkich osób jest Uniwersalne Projektowanie, które wyłoniło się z nieco wcześniejszej koncepcji usuwania barier i szerszej dostępności do przestrzeni i produktów. To nowoczesny trend w projektowaniu, polegający na kształtowaniu i myśleniu o przestrzeni w sensie jak najszerszego kręgu odbiorców, zastrzegając, że nie da się zaprojektować przestrzeni dla wszystkich. Należy jednak urządzić ją tak, by była przyjazna dla maksymalnej liczby osób. Służą w tym celu badania potrzeb odbiorców przed rozpoczęciem tworzenia projektu. Projektowanie uniwersalne to filozofia takiego tworzenia otoczenia i obiektów, by mogły być one użyte przez wszystkich ludzi, w możliwie szerokim zakresie, bez potrzeby adaptacji lub specjalnego projektowania.

Koncepcja projektowania uniwersalnego została stworzona przez amerykańskiego architekta Ronalda Mace'a, który opisał sposób projektowania produktów i przestrzeni, aby przy zachowaniu walorów estetycznych były one maksymalnie użyteczne dla wszystkich odbiorców, niezależnie od ich płci, wieku czy stopnia sprawności. Jednak za prawdziwego pioniera idei projektowania "przez ludzi dla ludzi" uważa się Selwyna Goldsmitha. Jego publikacja "Projektowanie dla osób niepełnosprawnych" (1963 r.) położyło fundamenty pod koncepcję swobodnego dostępu osób niepełnosprawnych do przestrzeni publicznej. Jego najbardziej znanym wkładem w projektowanie uniwersalne są podjazdy dla wózków – obecnie standardowy element przystosowania budynków.

Siedem zasad Projektowania Uniwersalnego, stworzonych w Centrum Universal Design w North Carolina State University i przyjętych na świecie jako standard:

  •      Identyczne zastosowanie
  •      Elastyczność użycia
  •      Prosta i intuicyjna obsługa
  •      Zauważalna informacja
  •      Tolerancja dla błędów
  •      Niski poziom wysiłku fizycznego
  •      Wymiary i przestrzeń dostępna


Jest wiele branż, w których przystosowanie przestrzeni stoi na bardzo wysokim poziomie, wciąż jednak istnieją takie, w których idei tej nie przyjęto choćby częściowo. Ze względu na wydłużenie średniego czasu życia oraz możliwości nowoczesnej medycyny, dzięki której możliwe staje się ratowanie życia po nawet bardzo poważnych urazach wzrasta konieczność takiego projektowana przestrzeni, aby mogły z niej korzystać osoby dotknięte różnymi dysfunkcjami.

Pamiętajmy, że choć idea projektowania uniwersalnego wyszła z architektury, odnosi się obecnie nie tylko do budynków. Obejmuje szerokie spektrum idei – produkty codziennego użytku, oprogramowanie czy strony internetowe. W nich także obowiązuje idea konstrukcji bez barier.


oprac. Dagmara Adwentowska

Projekt "Wrocław - miasto przyjazne dzieciom niepełnosprawnym" jest współfinansowany przez Gminę Wrocław ze środków PFRON


Czytaj więcej »

Przykłady dostosowań architektonicznych

Projekt budynku dostosowanego do potrzeb osób niepełnosprawnych powinien zakładać badania potrzeb odbiorców – osób, które będą z niego korzystać. Zastosowane rozwiązania powinny też zostać indywidualnie dobrane ze względu na miejsce i funkcję, jaką ma pełnić budynek czy mała architektura, np. przystanek autobusowy..

Naczelną zasadą jest, aby korzystające z budynku osoby nie miały problemów z wejściem i poruszaniem się wewnątrz budynku, oraz aby oznaczenia były jasne i wyraźne.

Przykłady dostosowań architektonicznych:

  • podjazdy dla wózków o niewielkim nachyleniu
  • niskie progi o wysokości maksymalnie 2 cm
  • szerokie drzwi wejściowe oraz wewnętrzne, o szerokości co najmniej 90 cm
  • drzwi automatyczne
  • szerokie korytarze – minimum 1,5 m, pozbawione przeszkód
  • winda/podnośnik przy schodach
  • łatwo dostępny punkt informacyjny z niską ladą
  • klamki typu dźwignia zamiast gałek
  • komponenty użytkowe, które nie wymagają mocnego chwytu lub skręcenia nadgarstka
  • duże panele przycisków włączających światło

Bezpośrednie otoczenie oraz parking

Zaleca się, aby w przypadku dużych miejsc użyteczności publicznej, np. kin, teatrów, na przynależącym do tego miejsca parkingu było co najmniej jedno miejsce parkinowe zarezerwowane dla osób niepełnosprawnych na 25 miejsc zwykłych. Powinno ono mieć wymiary: w ustawieniu prostopadłym 3.6x5 m, równoległym 3.6x6 m, równoległym z chodnikiem 2.6x6 m, i znajdować się w miarę blisko wejścia głównego (zalecane do 30 m).

Wejście główne

Proponowanymi rozwiązaniami jest wejście z poziomu gruntu lub za pomocą pochylni, jeżeli próg jest większy niż 2 cm. Zalecana szerokość płaszczyzny ruchu to 1,2 m. Pochylnia powinna być wyposażona w poręcze z każdej strony, umieszczone na wysokości 75 i 90 cm, przedłużone 30 cm poza płaszczyznę ruchu. Odległość pomiędzy poręczami powinna zamykać się pomiędzy 1 a 1,1 m. Przed i za pochylnią zaleca się umieszczenia płaskich powierzchni o wymiarach 1,5x1,5 m. Zarówno drzwi główne, jak i wewnętrzne powinny rozwierać się na szerokość min. 90 cm. Klamka lub uchwyt powinny być umieszczone na wysokości, do jakiej może dosięgnąć osoba na wózku – pomiędzy 0,8 a do 1,2 m. Poza skrzydłem drzwi powinna zostać zapewniona powierzchnia manewrowa o rozmiarach minimum 1,5x1,5 m. W przypadku, gdy drzwi są zamykane, dzwonek lub domofon powinien być umieszczony nie wyżej niż 1,2 m.

Winda

Jednym z podstawowych „grzechów” przeciwko architekturze bez barier, jaki wymieniają sami architekci, jest uporczywe projektowanie schodów, które „ładnie zagospodarowywują przestrzeń” - przy pominięciu wind lub podnośników, co praktycznie uniemożliwia osobom niepełnosprawnym lub prowadzącym wózek dziecięcy dostanie się na wyższe kondygnacje.
Winda powinna być łatwo dostępna. Przed wejściem do niej należy zapewnić powierzchnię manewrową o rozmiarach 1,5x1,5 m. Nie powinna mieć progów wyższych niż 2 cm – wtedy przestaje spełniać swoją funkcję. Szerokość drzwi to minimum 90 cm. Kabina powinna mieć rozmiary minimum 1,1x1,4 m. Winda powinna być wyposażona w poręcze na wysokości 0,9 m. Tablica z przyciskami powinna być umieszczana na wysokości 0,8-1,2 m w odległości nie mniejszej niż 0.5 m od naroża kabiny.
Zwłaszcza w starym budownictwie, w przypadkach gdy różnica poziomów nie jest duża, dobrym rozwiązaniem jest samoobsługowy podnośnik. Istotne jest, aby był łatwy w obsłudze, tak aby każdy potrzebujący mógł bez problemów z niego skorzystać.

Recepcja lub punkt obsługi

Istotne jest takie zaprojektowanie punktu obsługi lub recepcji, by osoba niepełnosprawna mogła bez problemu nawiązać kontakt wzrokowy z obsługą. Sprzyja temu między innymi nisko osadzony blat – maksymalnie na wysokości 85 cm. Preferowana jest nie większa niż 10 m odległość recepcji od wejścia głównego. Powinna być też opatrzona wyraźną i czytelną informacją wizualną.

Korytarze

Dostosowane wejście to nie wszystko – istotne są także ułatwienia w poruszaniu się wewnątrz budynku. Korytarze powinny być pozbawione przeszkód, które trudno wyminąć, powinny mieć szerokość 1,5 m. Wejścia do pomieszczeń z korytzarza nie powinny mieć progów wyższych niż 2 cm, a w przypadku różnicy poziomów zalecane jest montowanie pochylni. Istotne jest także użycie takich materiałów, które nie pozwolą na ślizganie się na podłodze.

Przewijak

W wielu miejscach pojawia się specjalny pokój, w którym można przebrać i przewinąć niemowlę. To bardzo przydatne dla rodziców, którzy nie chcą spędzać czasu zamknięci z małym dzieckiem w domu. Jednak często zdarza się, że pokój z przewijakiem jest częścią damskiej toalety – w wyniku błędnego założenia, że małym dzieckiem zajmują się tylko kobiety, w domyśle matki. W związku z tym ojciec lub dziadek – stając przed koniecznością przebrania malucha – ma nie lada problem.

Toalety

Obok toalety damskiej i męskiej znajduje się toaleta dla niepełnosprawnych. Wszystkich – i mężczyzn i kobiet, tak jakby byli oni trzecia, odrębną płcią. Tymczasem nic nie stoi na przeszkodzie, by dostosować do potrzeb osób z ograniczeniami ruchu po prostu część toalet damskich i męskich.
Tak jak w innych przypadkach przystosowywania przestrzeni, należy zapewnić widoczną i przejrzystą informację wizualną. Próg powinien być niski (max. 2 cm), a drzwi otwierać się na szerokość minimalnie 90 cm. Przed muszlą i umywalką należy zapewnić powierzchnię do swobodnego manewru o rozmiarach 1,5x1,5 m. Muszla powinna być umieszczona na wysokość 45-50 cm, zaś umywalka – 75-80 cm, zaś przestrzeń pod nią niezabudowana. Przy muszli powinien być umieszczony uchwyt, na wysokości 85 cm i w odległości od 20 do 25 cm od krawędzi muszli. Toaleta powinna być wyposażona w dzwonek alarmowy i zamek z możliwością otworzenia z zewnątrz. Idealną sytuacją jest zaprojektowanie dostosowanej tolaety na każdej kondygnacji budynku.

oprac. Dagmara Adwentowska


Projekt "Wrocław - miasto przyjazne dzieciom niepełnosprawnym" jest współfinansowany przez Gminę Wrocław ze środków PFRON

Czytaj więcej »

Środki na dostosowanie budynków

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.(Dz. U. Nr 75, poz. 690) reguluje sposób, w jaki powinny powstawać nowe budynki, aby odpowiadały potrzebom osób niepełnosprawnych.

Jednak znaczną część polskich miast stanowi budownictwo stare – a nawet jeśli nie stare, to swoim zagospodarowaniem przestrzeni uniemożliwiające aktywne korzystanie z nich osobom niepełnosprawnym – jak np. większość PRL-owskich osiedli z wielkiej płyty. Często jednak udaje się je – mniej lub bardziej – przystosować. Problemem najczęściej są – jak zwykle – fundusze na kosztowne remonty i przeróbki.

Osoby niepełnosprawne z problemami w poruszaniu się mogą starać się o dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych w swoim mieszkaniu z PFRON, składając wniosek w lpowiatowym centrum pomocy rodzinie właściwym dla miejsca zamieszkania.. Także tam o dofinansowanie likwidacji barier w komunikowaniu się i technicznych mogą ubiegać się osoby niepełnosprawne, jeżeli jest to uzasadnione potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności. Aby ubiegać się o dotację, konieczne jest wniesienie wkładu własnego. Wysokość dofinansowania likwidacji barier funkcjonalnych wynosi do 80% kosztów przedsięwzięcia, nie więcej jednak niż do wysokości piętnastokrotnego przeciętnego wynagrodzenia.

Placówki kultury, jak np. muzea , mogą ubiegać się o dotację na dostosowanie pomieszczeń do potrzeb osób niepełnosprawnych z Funduszu Promocji Kultury, którego dysponentem jest Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Część funduszu przeznaczana jest na rzecz dostępu osób niepełnosprawnych do dóbr kultury.

Warto też szukać środków w funduszach unijnych. Na przykład, w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego dla  Województwa Dolnośląskiego na lata 2007 – 2013 można ubiegać się o dotacje na likwidację barier w ramach kilku priorytetów. W ramach priorytetu 3 można się starać o sfinansowanie likwidacji barier w transporcie publicznym. W ramach priorytetu 7 – zmodernizować dla potrzeb osób niepełnosprawnych placówkę edukacyjną, w ramach 8 – zakład opieki zdrowotnej.
oprac. Dagmara Adwentowska

Projekt "Wrocław - miasto przyjazne dzieciom niepełnosprawnym" jest współfinansowany przez Gminę Wrocław ze środków PFRON


Czytaj więcej »